علي بن حسين انصارى شيرازى

101

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

جناح بپارسى بال مرغ را گويند و بهترين آن بال مرغ جوان فربه بود جناح النسر باقلا بود و گفته شد جنبليد صعتر است و گفته شود جوز خسف خوانند و بپارسى گردكان گويند طبيعت آن گرم بود در سيوم و خشك است در اول درجه دوم و گويند گرم و تر است در دويم و بهترين آن بود كه پوست وى تنك بود پوست و ورق قابض بود و پوست اندرونى كه بمغز چسبيده بود رقيق و در وى قبضى بود و شكم ببندد و پوست سوختهء وى مجفف است به غير لذع و مغز وى چون بخايند بر ورم سودا وى كه ريش شده باشد ضماد كنند نافع بود و صمغ وى بر ريشهاى گرم نافع بود چون بر آن پاشند و مغز وى مغص را ساكن گرداند و شكم ببندد و چون با مرى خورند شكم براند و اگر بسيار بخورند كرم دراز و حب القرع را بيرون آورد و اگر با انجير و سداب خورند پيش از ادويهء قتاله پادزهر آن بود و اگر بعد از آن بخورند همين عمل كند چون با عسل و نمك و پياز بياميزند و بر گزندگى سگ ديوانه بندند نافع بود و چون با پوست به شراب و زيت بسوزانند و بر سر كودكان نهند موى سياه كند و بروياند و برداء الثعلب نيز سودمند بود و پوست اندرون وى چون بسوزانند و سحق كنند و به شراب بسرشند و زن به خود برگيرد منع خون حيض كند و پوست درخت وى و ورق آن چون دو مثقال از آن بياشامند تقطير البول را نافع بود و شريف گويد پوست گردكان سبز بكوبند و چند پاره خبث الحديد در آن اندازند و يك هفته رها كنند و هر روز چند نوبت بجنبانند بعد از آن خضاب كنند موى سفيد سياه كند و اين صبغى عجيب بود و جز از او قوبا بدان بمالند منفعتى تمام بدهد و ابن مؤلف گويد گويند چون جوز در اقليمى برند كه در وى نرويد زهر شود قاتل چنان كه دانگى از وى زهرى شود و چون جوز به آب بجوشانند و آب آن مضمضه كنند لثه را محكم گرداند و استرخاى آن زايل كند و خوردن جوز مضر بود به محروران و مغص آورد و مصدع بود و زبان كودكان گران گرداند و درد دهن و حلق را زيان دارد و مصلح وى سكنجبين بود با خشخاش و بادام و گردكان كهن نبايد خورد كه بد بود و غثيان و غشى و كرب آورد و نزديك بود به كسى كه عنصل خورده باشد و مداوات وى همچنان كنند كه عنصل خورده باشد به رب فواكه ترش مانند رب غوره و ريباس و سيب و مانند آن كنند و بدل آن به وزن آن حبة الخضرا بود و گويند جوز هندى صاحب مخزن الادويه مىنويسد : جوز بفتح جيم به فارسى گردكان و چهازمغز و بهندى اخروت گويند لاتين NUXJUGLANS فرانسه NOIX انگليسى WALNUT جوز هندى نارجيل است و گفته شود جوز جندم كوز گندم گويند و نجره الحمام خوانند و بشيرازى گل گندم نامند رازى گويد گرم و تر است و منى افزايد و فربهى آورد و باه را برانگيزد و قطع نزف دم بكند و قوبا زايل كند و منع آرزوى گل خوردن كند